Article

Koopkrachtbehoud onder de Wtp: van reële ambitie naar bestuurbare realiteit

18 September 2026

Managementsamenvatting

De Wet toekomst pensioenen biedt pensioenfondsen meer mogelijkheden om pensioenen eerder te laten meebewegen met economische ontwikkelingen. Daarmee ontstaat echter geen automatische garantie op koopkrachtbehoud. Een koopkrachtiger pensioen vraagt om expliciete bestuurlijke keuzes over ambitie, risico, beleggingsbeleid, toedeling van rendementen en communicatie.

De kernboodschap van dit artikel is drieledig.

Ten eerste moeten pensioenfondsbesturen hun reële ambitie¹ scherp definiëren.
Wat betekent koopkrachtbehoud precies? Gaat het om het op lange termijn kunnen bijhouden van inflatie, of om een jaarlijkse aanpassing van ingegane pensioenen die zo goed mogelijk aansluit bij gerealiseerde inflatie? En voor wie geldt deze ambitie vooral: voor alle deelnemers, of specifiek voor gepensioneerden? Zonder heldere definitie blijft koopkrachtbehoud een abstracte belofte.
Ten tweede lijkt de directe methode voor het verdelen van (beschermings)rendement veelbelovend voor fondsen met een expliciete reële ambitie.
Bij de indirecte methode komen resultaten van een eventuele reële of inflatie-afdekkingsportefeuille, zoals inflation linked bonds of inflatieswaps, grotendeels terecht in het overrendement. Daardoor bereiken inflatieresultaten niet automatisch de deelnemers die daar het meeste belang bij hebben: gepensioneerden. Bij de directe methode kan het gerealiseerde rendement van een reële of inflatie-beschermingsportefeuille juist gerichter worden toegedeeld aan deelnemers met blootstelling aan beschermingsrendement. Dat maakt deze methode economisch logisch en bestuurlijk uitlegbaar, mits zorgvuldig ingericht en beheerst.
Ten derde is het gebruik van eigen scenariosets noodzakelijk om de reële ambitie realistisch te beoordelen.
De wettelijke DNB-scenarioset is noodzakelijk voor compliance en vergelijkbaarheid, maar geeft niet altijd voldoende inzicht in de houdbaarheid van koopkrachtambities onder alternatieve economische omstandigheden. Juist scenario’s met hoge inflatie, stagflatie, renteschokken of tegenvallende reële rendementen zijn essentieel om te toetsen of het beleid robuust is.

Voor pensioenfondsbesturen ligt de opgave dus niet in het beloven van volledige inflatiebescherming. De bestuurlijke vraag is: welke mate van koopkrachtbescherming willen wij bieden, aan wie, tegen welke kosten en onder welke economische omstandigheden? Een combinatie van een helder gedefinieerde reële ambitie, directe toedeling van beschermingsrendement en aanvullende ALM-analyses met eigen scenariosets kan helpen om deze vraag concreet en onderbouwd te beantwoorden.

Inleiding: de koopkrachtbelofte van de Wtp

Een van de belangrijkste beloften van de Wet toekomst pensioenen is het bieden van eerder perspectief op een koopkrachtiger pensioen. Na jaren waarin indexatie onder het FTK vaak achterbleef bij de inflatie, is de verwachting ontstaan dat het nieuwe pensioenstelsel beter in staat zal zijn om pensioenen mee te laten bewegen met economische ontwikkelingen. Die verwachting is begrijpelijk, maar vraagt om nuancering.

De Wtp maakt pensioenen persoonlijker, transparanter en beweeglijker. Meevallers kunnen eerder worden gedeeld, maar tegenvallers komen ook sneller tot uitdrukking in de pensioenuitkering. Daarmee ontstaat geen automatische garantie op koopkrachtbehoud. Integendeel: een koopkrachtig pensioen vraagt om expliciete keuzes in het beleggingsbeleid, de toedeling van rendementen, de inrichting van reserves en de communicatie met deelnemers.

Voor pensioenfondsen met een reële ambitie is dit een kernvraag: hoe kan het fonds de koopkracht van gepensioneerden zo goed mogelijk beschermen, zonder onacceptabele risico’s, ondoorzichtige herverdeling of een te lage startuitkering te creëren?

Als (ALM-)adviseur zie ik dat veel fondsen hiermee worstelen. De ambitie is vaak helder: een pensioen dat niet alleen nominaal wordt uitgekeerd, maar ook in reële termen betekenisvol blijft. De inrichting is echter complex. Mijn overtuiging is dat pensioenfondsen hun reële ambitie aanzienlijk beter kunnen nastreven door gebruik te maken van de directe methode voor het toedelen van beschermingsrendement, gecombineerd met een (gedeeltelijk) reële afdekkingsportefeuille. Met inflation linked bonds en inflatieswaps kan (directe) inflatiebescherming niet alleen worden ingericht, maar de resultaten ervan vooral ook worden toegedeeld aan de deelnemers die daar het meeste baat bij hebben: gepensioneerden.

Waarom koopkrachtbehoud opnieuw centraal staat

Inflatie was lange tijd geen dominant thema in pensioenbeleid. De jaren na de financiële crisis werden gekenmerkt door lage inflatie en lage rentes. Dat beeld is sinds 2021 fundamenteel veranderd. De inflatieschok na de coronacrisis, versterkt door de oorlog in Oekraïne en de stijging van energieprijzen, heeft duidelijk gemaakt dat inflatierisico geen theoretisch risico is. In Nederland liep de inflatie tijdelijk op tot uitzonderlijk hoge niveaus. Hoewel de inflatie inmiddels is gedaald, blijven structurele risico’s aanwezig: deglobalisering, geopolitieke spanningen, klimaattransitie, arbeidsmarktkrapte en hogere zorgkosten kunnen inflatie langdurig boven het niveau van het vorige decennium houden.

Voor gepensioneerden is dit direct voelbaar. Zij hebben doorgaans minder mogelijkheden om inflatieschokken op te vangen. Actieve deelnemers kunnen loonontwikkeling, carrièrestappen of langer doorwerken als gedeeltelijke buffer hebben. Gepensioneerden zijn veel directer afhankelijk van hun pensioenuitkering. Als die uitkering niet meestijgt met de kosten van levensonderhoud, daalt de koopkracht onmiddellijk.

Daarbij komt dat “de inflatie” niet voor iedereen hetzelfde is. De consumentenprijsindex is een gemiddelde. Voor ouderen kunnen zorgkosten, energie en voedingsmiddelen relatief zwaarder wegen. Juist deze uitgavenposten zijn in recente jaren fors gestegen. Een pensioen dat op papier redelijk meebeweegt met een algemene inflatiemaatstaf kan in de praktijk dus nog steeds onvoldoende bescherming bieden voor de feitelijke koopkracht van gepensioneerden. Voor bestuurders begint de discussie daarom niet bij instrumenten, maar bij ambitie. Een fonds moet eerst bepalen welke reële doelstelling het nastreeft. Gaat het om maximale kans op behoud van koopkracht? Om het beperken van grote koopkrachtverliezen? Om het jaarlijks zoveel mogelijk volgen van gerealiseerde inflatie? Of om een evenwicht tussen een adequate startuitkering en latere indexatiemogelijkheden?

Die definitie is bepalend voor alle vervolgstappen: de keuze voor direct of indirect beschermingsrendement, de inrichting van de beleggingsportefeuille, de inzet van reserves, de risicohouding en de communicatie met deelnemers. Zonder expliciete ambitie is het risico groot dat koopkrachtbehoud wel wordt genoemd als doel, maar onvoldoende wordt vertaald naar concrete beleidskeuzes.

Wat bedoelen we met een koopkrachtig pensioen onder Wtp?

Voordat pensioenfondsen beleid kunnen maken, moeten zij scherp definiëren wat zij onder koopkrachtbehoud verstaan. In de praktijk worden verschillende definities gebruikt.

Een eerste interpretatie is dat pensioen “op lange termijn” de inflatie kan bijhouden. Dat is vooral relevant in de opbouwfase. Door voldoende blootstelling aan zakelijke waarden kan het pensioenvermogen naar verwachting op lange termijn groeien in reële termen. Deze benadering past goed bij jongere deelnemers, die een lange horizon hebben en beleggingsrisico kunnen dragen.

Voor de uitkeringsfase is deze definitie minder bevredigend. Een gepensioneerde heeft niet alleen belang bij een gemiddeld goed resultaat over twintig jaar, maar ook bij bescherming in het komende jaar. Als gerealiseerde inflatie in een bepaald jaar 8% bedraagt en de uitkering stijgt niet of nauwelijks, is het koopkrachtverlies direct en vaak blijvend. Daarom is voor ingegane pensioenen een striktere definitie passend: een pensioen is koopkrachtiger naarmate de jaarlijkse aanpassing van de uitkering beter aansluit bij de gerealiseerde inflatie.

Deze definitie maakt ook duidelijk dat koopkrachtbehoud niet gratis is. Een pensioenuitkering die jaarlijks met inflatie meestijgt, vraagt om een juiste financiering. Die financiering kan op hoofdlijnen uit drie bronnen komen:

Een lagere startuitkering
Door op pensioendatum lager te starten, ontstaat ruimte om toekomstige stijgingen te financieren. Dit is transparant, maar kan voor deelnemers onaantrekkelijk zijn.
Meer beleggingsrisico in de uitkeringsfase
Door gepensioneerden blootstelling te geven aan meer overrendement kan naar verwachting inflatie worden bijgehouden. Daartegenover staat een grotere kans op nominale verlagingen.
Herverdeling of inzet van reserves
Via solidariteits- of risicodelingsreserves kan koopkrachtverlies worden gedempt. Dit vraagt echter zorgvuldige afwegingen rond evenwichtigheid, uitlegbaarheid en mogelijke ex-ante herverdeling.

De kern is dus: koopkrachtbehoud is mogelijk, maar kent altijd (extra) kosten of risico’s. Er bestaat geen “silver bullet”.

Voor bestuurders is dit geen puur technische exercitie. De keuze voor aanvullende scenariosets bepaalt mede welke risico’s zichtbaar worden in de besluitvorming. Wanneer een fonds uitsluitend stuurt op de wettelijke scenarioset, bestaat het risico dat beleidsvarianten die kwetsbaar zijn voor bepaalde economische regimes onvoldoende worden herkend. Een eigen scenarioset is daarom geen alternatief voor de wettelijke set, maar een noodzakelijke aanvulling daarop. Zij helpt om te beoordelen of de reële ambitie ook houdbaar is in omstandigheden waarin koopkrachtbescherming er juist het meest toe doet.

De beperkingen van sturen op de standaard scenarioset

Binnen de Wtp spelen wettelijke maatstaven en uniforme scenariosets een belangrijke rol. Pensioenfondsen moeten onder meer inzicht geven in verwachte pensioenuitkomsten en risico’s in reële termen. De DNB-scenarioset is daarvoor verplicht.

Deze wettelijke berekeningen zijn noodzakelijk, maar kennen beperkingen. Economische regimes kunnen sterk verschillen. Historische periodes laten zien dat inflatie, rente en risicopremies niet stabiel zijn. Vooral stagflatiescenario’s — hoge inflatie gecombineerd met lage of negatieve reële rendementen op aandelen en obligaties — zijn problematisch voor pensioenfondsen. In zulke omstandigheden kan een klassieke portefeuille langdurig in reële termen onder water staan.

Daarom is het voor pensioenfondsen met een reële ambitie onvoldoende om alleen naar de wettelijke maatstaven te kijken. Beter inzicht en een robuust ALM-kader vraagt om aanvullende analyses met alternatieve economische scenario’s: hoge inflatie, stagflatie, deflatie, lage groei, renteschokken en scenario’s waarin inflatieverwachtingen plotseling oplopen. Juist in die omgevingen blijkt of de reële ambitie bestuurlijk en financieel houdbaar is en aansluit bij de beleggingsportefeuille.

Beleidsinstrumenten onder SPR en FPR

Zowel de solidaire premieregeling als de flexibele premieregeling biedt instrumenten om op koopkracht te sturen.

Onder de solidaire premieregeling zijn de belangrijkste instrumenten:

de toedeling van overrendement;
het beschermingsrendement;
het projectierendement;
de solidariteitsreserve.
de spreidingsmethode

Onder de flexibele premieregeling gaat het met name om:

de inrichting van de lifecycle;
de rendementsmodule;
een mogelijke inflatie- of reële bouwsteen;
de risicodelingsreserve;
de keuze voor een stijgende, gelijkblijvende of dalende uitkering.

Een veelgebruikte route is het verhogen van blootstelling aan meer overrendement. Dit vergroot naar verwachting de gemiddelde koopkracht, maar verhoogt ook de kans op tegenvallers. Voor gepensioneerden is dat spanningsveld scherp: zij hebben wel behoefte aan reëel rendement, maar vaak beperkte risicodraagkracht voor nominale verlagingen.

Reserves en spreiding resultaten kunnen helpen om schokken te dempen, maar zijn beperkt in omvang en moeten evenwichtig worden ingezet. Bovendien lossen zij het structurele inflatievraagstuk niet vanzelf op. Een reserve kan koopkrachtverlies tijdelijk compenseren, maar creëert geen structurele inflatiehedge.

Daarom verdient de inrichting van een reële afdekkingsportefeuille nadrukkelijk aandacht.

Direct versus indirect beschermingsrendement: een cruciale keuze

Binnen de solidaire premieregeling is de keuze tussen indirect en direct beschermingsrendement van groot belang.

Bij de indirecte methode wordt het beschermingsrendement vastgesteld op basis van de nominale rentetermijnstructuur van DNB. Afwijkingen tussen het daadwerkelijke rendement van de beschermingsportefeuille en deze rentetermijnstructuur komen terecht in het overrendement. Dat betekent dat als een fonds inflation linked bonds of inflatieswaps toevoegt aan de beschermingsportefeuille, het resultaat daarvan niet automatisch terechtkomt bij de gepensioneerden die veel blootstelling aan beschermingsrendement hebben. Het inflatieresultaat loopt dan grotendeels via het overrendement en kan daardoor juist bij jongere deelnemers terechtkomen.

Dat is vanuit reëel perspectief suboptimaal. De deelnemers die het meest geraakt worden door inflatie — gepensioneerden — ontvangen dan niet noodzakelijk de bescherming waarvoor de instrumenten bedoeld zijn.

Bij de directe methode wordt het beschermingsrendement gebaseerd op de daadwerkelijke realisatie van de beschermingsportefeuille. Hierdoor kan een pensioenfonds een reële of inflatie-afdekkingsportefeuille inrichten waarvan de resultaten daadwerkelijk terechtkomen bij de deelnemers met blootstelling aan beschermingsrendement. Dat zijn in belangrijke mate de oudere en gepensioneerde deelnemers.

De impact van de keuze tussen direct en indirecte methode op het beschermingsrendement is naar mijn overtuiging een belangrijke sleutel voor pensioenfondsen met een reële ambitie.

Onze visie: reële ambitie vraagt om directe toedeling en reële/inflatie afdekking

Pensioenfondsen die serieus werk willen maken van koopkrachtbehoud in de uitkeringsfase, zouden expliciet moeten onderzoeken of de directe methode voor beschermingsrendement beter aansluit bij hun reële ambitie dan de indirecte methode. Niet omdat de directe methode zonder nadelen is, maar omdat zij beter kan aansluiten bij de economische werkelijkheid van gepensioneerden: zij worden direct geraakt door inflatie en hebben beperkte mogelijkheden om koopkrachtverlies later te herstellen.

Een reële afdekkingsportefeuille kan worden opgebouwd met instrumenten zoals:

inflation linked bonds, waarbij coupon en hoofdsom gekoppeld zijn aan een inflatie-index;
inflation linked swaps, waarbij vaste inflatie wordt geruild tegen gerealiseerde inflatie;
eventueel aangevuld met inflatiegevoelige beleggingen zoals infrastructuur, vastgoed of grondstoffen.

Het grote voordeel is dat inflatierisico expliciet wordt beheerd. Bij onverwachte inflatieschokken kunnen deze instrumenten waarde toevoegen op het moment dat nominale obligaties en aandelen juist onder druk staan. Daarmee kunnen zij bijdragen aan stabilisatie van de koopkracht in de scenario’s waarin bescherming het hardst nodig is.

Belangrijker nog: via direct beschermingsrendement kan deze bescherming worden toegedeeld aan gepensioneerden. Dat is economisch logisch en bestuurlijk uitlegbaar. Gepensioneerden worden immers direct geraakt door stijgende prijzen. Zij hebben de minste tijd om verliezen goed te maken en de minste mogelijkheden om hun inkomen aan te passen.

Deze benadering maakt de reële ambitie concreter. In plaats van algemeen te stellen dat het fonds “streeft naar koopkrachtbehoud”, wordt de ambitie vertaald naar een specifieke portefeuille, een specifieke toedelingssystematiek en meetbare effecten in ALM-analyses. Gebruik van een passende scenarioset kan hierbij ook meer inzicht verschaffen.

Aandachtspunten en randvoorwaarden

Een reële afdekkingsportefeuille is geen wondermiddel. Bestuurders moeten rekening houden met belangrijke aandachtspunten.

Ten eerste is er basisrisico. Er bestaan nauwelijks instrumenten die Nederlandse (prijs)inflatie perfect afdekken. Veel inflation linked bonds en swaps zijn gekoppeld aan Europese of Franse inflatie. De correlatie met Nederlandse inflatie is relevant en relatief hoog, maar niet perfect.

Ten tweede is er liquiditeits- en marktcapaciteitsrisico. De markt voor inflation linked bonds in de eurozone is beperkter dan de markt voor nominale staatsobligaties. Frankrijk en Italië zijn belangrijke emittenten; Duitsland geeft momenteel beperkt nieuwe ILB’s uit. Ook de markt voor inflatieswaps is minder liquide dan de reguliere markt voor rentederivaten. De opbouw en het beheer van een reële of inflatieafdekkingsportefeuille vragen daarom tijd, zorgvuldige uitvoering en nadrukkelijke aandacht voor transactiekosten. Dit geldt in het bijzonder bij het bijsturen van de hedge, bijvoorbeeld door inflatiederivaten aan te kopen of te verkopen.

Ten derde is er een afruil tussen nominale zekerheid en reële bescherming. Een portefeuille met inflation linked bonds beschermt beter tegen onverwachte inflatie, maar kan minder goed aansluiten bij nominale renteveranderingen. Voor fondsen die sterk hechten aan nominale stabiliteit kan dit spanning geven.

Ten vierde moet de inzet van reële instrumenten passen binnen de bredere risicohouding, het communicatiebeleid en de evenwichtigheidsanalyse. De vraag is niet alleen of inflatiebescherming financieel effectief is, maar ook of de verdeling van kosten en baten tussen generaties uitlegbaar en evenwichtig is.

De rol van ALM: van ambitie naar besluitvorming

Voor pensioenfondsen is ALM de aangewezen omgeving om deze keuzes integraal te beoordelen. Een goede ALM-analyse voor een concrete reële ambitie zou ten minste drie lagen moeten bevatten.

Allereerst moeten fondsen kijken naar de wettelijke maatstaven op basis van de voorgeschreven scenarioset. Dat is noodzakelijk voor compliance en vergelijkbaarheid.

Daarnaast moeten fondsen eigen economische verwachtingen en alternatieve scenario’s gebruiken. Juist scenario’s met hoge inflatie, stagflatie en tegenvallende reële rendementen zijn cruciaal om te beoordelen of het beleid robuust is.

Tot slot moeten fondsen verschillende beleidsvarianten expliciet vergelijken, bijvoorbeeld:

indirect versus direct beschermingsrendement;
nominale versus reële beschermingsportefeuille;
verschillende allocaties naar Inflation Linked Bonds en inflatieswaps;
inzet van inflatiegevoelige zakelijke waarden;
alternatieve regels voor solidariteits- of risicodelingsreserves;
effecten op startuitkering, verwachte koopkracht, neerwaarts risico en nominale verlagingen.

De bestuurlijke vraag is niet: “Kunnen we inflatie volledig afdekken?” De betere vraag is: “Welke mate van koopkrachtbescherming willen we bieden, aan wie, tegen welke kosten en onder welke economische omstandigheden?” Een eigen scenarioset kan hierbij helpen om beter inzicht te krijgen om deze vragen te beantwoorden.

Conclusie: reële ambitie vraagt om expliciete keuzes

De Wtp biedt pensioenfondsen meer mogelijkheden om pensioenen reëler en beweeglijker vorm te geven. Maar koopkrachtbehoud ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om bewuste keuzes in de regeling, de toedeling van rendementen, het beleggingsbeleid, de inzet van reserves en de communicatie met deelnemers.

Voor pensioenfondsen met een reële ambitie begint dit bij een heldere definitie. Wat betekent koopkrachtbehoud precies? Voor wie geldt de ambitie? En hoeveel risico, kosten of verlaging van de startuitkering is het fonds bereid te accepteren om die ambitie na te streven? Zonder deze bestuurlijke keuzes blijft koopkrachtbehoud een abstract streven.

Vervolgens is de inrichting van de toedeling cruciaal. Mijn visie is dat de combinatie van direct beschermingsrendement en een reële/inflatie-afdekkingsportefeuille een krachtig instrument kan zijn om de reële ambitie concreter, gerichter en uitlegbaar te maken. Inflation linked bonds en inflatieswaps kunnen helpen om inflatieschokken beter op te vangen. Door de directe methode kunnen de resultaten daarvan terechtkomen bij de deelnemers die bescherming het hardst nodig hebben: gepensioneerden.

Daarmee is koopkrachtbehoud nog steeds geen garantie. Er blijven belangrijke aandachtspunten, zoals basisrisico, liquiditeit, marktcapaciteit, kosten, nominale stabiliteit en evenwichtigheid tussen generaties. Juist daarom is een robuust ALM-kader noodzakelijk.

De voorgeschreven DNB-scenarioset is onmisbaar voor wettelijke maatstaven en onderlinge vergelijkbaarheid. Voor beleidsbeslissingen over specifieke inflatie- en stagflatierisico’s kan aanvullende scenarioanalyse echter gewenst zijn, bijvoorbeeld via deterministische stressscenario’s, gevoeligheidsanalyses en eigen economische scenario’s.

De centrale bestuurlijke vraag is daarom niet: “Kunnen we inflatie volledig afdekken?” De betere vraag is: “Welke mate van koopkrachtbescherming willen we bieden, aan wie, tegen welke kosten en onder welke economische omstandigheden?”

Wie die vragen expliciet beantwoordt, maakt van koopkrachtbehoud geen abstracte belofte, maar een bestuurbare realiteit. Vanuit ALM kan dit concreet worden gemaakt door ambitie, scenariosets, toedelingsregels en beleggingsbeleid integraal door te rekenen en te vertalen naar uitvoerbare beleidskeuzes.

Praktische stappen voor bestuurders

Voor pensioenfondsbesturen die hun reële ambitie onder de Wtp concreet willen maken, ligt een aantal praktische stappen voor de hand.

Definieer de reële ambitie expliciet
Bepaal wat het fonds onder koopkrachtbehoud verstaat. Gaat het om het jaarlijks volgen van gerealiseerde inflatie, het beperken van koopkrachtverlies over meerdere jaren, of het vergroten van de kans op een reëel toereikend pensioen op lange termijn? Maak ook expliciet voor welke groepen de ambitie het zwaarst weegt: actieven, slapers, gepensioneerden of specifieke leeftijdscohorten.
Vertaal de ambitie naar meetbare criteria
Een reële ambitie wordt bestuurbaar wanneer zij wordt vertaald naar concrete maatstaven. Denk aan de verwachte reële pensioenuitkering, de kans op koopkrachtverlies, de mate waarin uitkeringen achterblijven bij inflatie, de kans op nominale verlagingen en het effect op de startuitkering. Deze maatstaven maken beleidsvarianten onderling vergelijkbaar.
Vergelijk indirect en direct beschermingsrendement expliciet
Onderzoek hoe de keuze tussen indirecte en directe toedeling uitwerkt voor verschillende leeftijdsgroepen. Besteed daarbij specifiek aandacht aan de vraag waar inflatieresultaten terechtkomen. Als een reële afdekkingsportefeuille wordt ingericht, is het van belang dat de opbrengsten daarvan ook terechtkomen bij de deelnemers voor wie de bescherming bedoeld is.
Analyseer een nominale én reële/inflatie beschermingsportefeuille
Vergelijk beleidsvarianten met uitsluitend nominale renteafdekking met varianten waarin inflation linked bonds, inflatieswaps of andere inflatiegevoelige beleggingen worden opgenomen. Breng daarbij niet alleen de verwachte effecten in beeld, maar ook basisrisico, liquiditeit, transactiekosten, collateralbehoefte en uitvoerbaarheid.
Gebruik naast de wettelijke scenarioset ook eigen scenariosets
Voer ALM-analyses uit met de voorgeschreven DNB-scenarioset, maar vul deze aan met eigen economische scenario’s. Denk aan scenario’s met langdurig hoge inflatie, stagflatie, sterke renteschokken, deflatie, lage groei en oplopende inflatieverwachtingen. Juist deze scenario’s maken zichtbaar of de reële ambitie robuust is.
Beoordeel de evenwichtigheid tussen generaties
Een beleid gericht op koopkrachtbescherming voor gepensioneerden kan gevolgen hebben voor andere groepen deelnemers. Analyseer daarom expliciet hoe kosten, risico’s en baten worden verdeeld. Een uitlegbare en evenwichtige verdeling is essentieel voor bestuurlijke besluitvorming en verantwoording.
Betrek communicatie vanaf het begin
Koopkrachtbehoud is geen garantie. Deelnemers moeten begrijpen wat het fonds nastreeft, welke risico’s daarbij horen en onder welke omstandigheden uitkeringen toch kunnen achterblijven bij inflatie of zelfs dalen. Heldere communicatie voorkomt dat een reële ambitie wordt opgevat als een harde toezegging.
Richt monitoring en bijsturing in
Een reële ambitie vraagt om periodieke monitoring. Volg niet alleen nominale dekkings- of rendementsmaatstaven, maar ook reële indicatoren: gerealiseerde inflatie, koopkrachtontwikkeling, effectiviteit van de inflatiehedge, afwijkingen tussen Nederlandse en Europese inflatie en de ontwikkeling van reserves. Leg vooraf vast wanneer bijsturing nodig is.

Deze stappen helpen bestuurders om de reële ambitie te vertalen naar een concreet beleidskader. Zij vormen bovendien een logische basis voor een ALM-traject waarin regeling, beleggingsbeleid, toedelingsregels en communicatie integraal worden beoordeeld.

Conclusie: van reële ambitie naar bestuurbare keuzes

Vervolgens is de inrichting van de toedeling in het Wtp contract cruciaal. Mijn visie is dat de combinatie van direct beschermingsrendement en een reële afdekkingsportefeuille een krachtig instrument kan zijn om de reële ambitie concreter, gerichter en uitlegbaar te maken. Inflation linked bonds en inflatieswaps kunnen helpen om inflatieschokken beter op te vangen. Door de directe methode kunnen de resultaten daarvan terechtkomen bij de deelnemers die bescherming het hardst nodig hebben: gepensioneerden.

Fondsen doen er verstandig aan om niet uitsluitend te vertrouwen op de wettelijke scenarioset. Die is noodzakelijk voor compliance en vergelijkbaarheid, maar onvoldoende om alle relevante economische regimes zichtbaar te maken. Eigen scenariosets met onder meer hoge inflatie, stagflatie en renteschokken geven bestuurders beter inzicht in de houdbaarheid van hun beleid.

Wie die vraag expliciet beantwoordt, maakt van koopkrachtbehoud geen abstracte belofte, maar een bestuurbare realiteit. Vanuit ALM kan dit concreet worden gemaakt door ambitie, scenariosets, toedelingsregels en beleggingsbeleid integraal door te rekenen en te vertalen naar uitvoerbare beleidskeuzes.

¹ Met een reële ambitie wordt bedoeld dat een pensioenfonds ernaar streeft de koopkracht van het pensioen zoveel mogelijk te behouden. Dit betekent doorgaans dat het fonds beoogt pensioenen op termijn, en voor zover financieel en beleidsmatig verantwoord, te laten aansluiten bij de inflatie. Het betreft een ambitie en geen gegarandeerde (prijs)inflatiecompensatie.